De vier fasen van de menstruatie: Wat gebeurt er in je lichaam gedurende je cyclus?
Stel je voor dat je lichaam elke maand een nauwkeurige hormonale choreografie doorloopt. Hormonen stijgen en dalen. Een ei rijpt. Het baarmoederslijmvlies bouwt zich op. En als de zwangerschap niet plaatsvindt, begint het allemaal opnieuw.
Dit wordt de menstruatiecyclus genoemd – en bestaat uit vier fasen:
-
Menstruatie
-
Follikelfase
-
Ovulatie
-
Lutealfase
In dit artikel bespreken we wat er in het lichaam gebeurt tijdens elke fase, hoe ze je stemming en energie beïnvloeden – en waarom het begrijpen van de cyclus essentieel is om jezelf te begrijpen.
Een gemiddelde cyclus duurt 28 dagen, maar alles tussen 21 en 35 dagen kan volkomen normaal zijn. Hieronder zie je een kort overzicht van de 4 fasen van de cyclus met ongeveer indicaties op typische dagen. De enige manier om echt te achterhalen wanneer je ovulatie is, is door biometrische markers te gebruiken zoals temperatuur, baarmoederhals en afscheiding.
| Fase | Typische dag | Wat gebeurt er? |
|---|---|---|
| Menstruatie | Dag 1–5 | Het baarmoederslijmvlies wordt uitgestoten |
| Follikelfase | Dag 1–14 | Eieren rijpen, oestrogeen stijgt |
| Ovulatie | Ongeveer dag 14 | Eieren worden vrijgegeven |
| Lutealfase | Dag 15–28 | Progesteron stiger |
Iedereen, iedereen, iedereen zou inzicht moeten hebben in de kennis die je met dit artikel krijgt, zowel vrouwen als mannen (als je een man bent, lees hier hoe je je vriend kunt ondersteunen tijdens zijn cyclus), of je nu menstrueert of niet. Het zou op schoolrooster moeten staan.
Wat er gebeurt in het lichaam van een menstruerende persoon is diep fascinerend, het beïnvloedt zowel de menstruerende persoon zelf, degenen met wie ze nauwe relaties hebben en met wie ze samenleven, en als je maar een beetje inzicht hebt in dit deel van het lichaam, dan zit er ook een enorme kracht in het cyclische lichaam, omdat het van nature zowel rust als volledige kracht uitnodigt. Iets waar wij mensen allemaal baat bij hebben om te voldoen.
Fase 1: Menstruatie
Ook wel 'de binnenwinter' genoemd
Dan zitten we in een nieuwe cyclus.
Menstruatie begint doordat het hormoonniveau oestrogeen en progesteron afneemt. Het lichaam heeft het baarmoederslijmvlies opgebouwd tijdens de vorige cyclus om een zwangerschap te kunnen dragen. Wanneer bevruchting niet heeft plaatsgevonden, registreert het lichaam dit – en begint het slijmvlies te worden uitgestoten.
Dit noemen we menstruatie.
Samen met het slijmvlies worden de onbevruchte eicel en een kleine hoeveelheid bloed uitgestoten. Een normale bloedperiode bestaat meestal uit 30–60 ml bloed in totaal gedurende de hele periode – ook al kan het vaak als veel meer voelen. 👉
64% van de 2.525 respondenten een duidelijk betere periode ervaart met onze menstruatieslipjes - moet je het proberen?
Het bloeden kan beginnen als lichte spotting of als een ernstigere eerste dag. Het verschilt per persoon. De meeste mensen bloeden gemiddeld 4–5 dagen, maar alles tussen 3 en 7 dagen kan volledig normaal zijn. Vaak zijn de eerste dagen sterker, terwijl dag vier en vijf afnemen.
De kleur is meestal vers rood aan het begin en kan tegen het einde donkerder worden.
Tijdens deze fase ervaren veel mensen ook klassieke menstruatieklachten zoals:
-
Pijn in de buik of onderrug
-
Lossere ontlasting of "menstruatiebuik"
-
Vermoeidheid
-
Stemmingswisselingen
Wanneer moet je reageren?
Als je zo hevig bloedt dat je je maandverband, tampon of slipje elke uur of twee moet verwisselen, of als je menstruatie langer dan 7–8 dagen duurt, kan dat een teken zijn van zware menstruatie (menorrhagie)
👉 Lees hier meer over zware menstruaties en wanneer je moet reageren.
En onthoud: je cyclus is individueel. Variatie is normaal – maar als iets voor jou significant anders voelt, is het altijd verstandig om met je arts te praten.
Fase 2: Folliculaire fase
– genaamd 'de binnenste veer'
De follikelfase begint eigenlijk tegelijk met je menstruatie (op dag 1), maar vaak voel je het pas echt als het bloeden afneemt.
Hormonaal gebeurt hier iets heel belangrijks: de hypofyse in de hersenen begint FSH (follikelstimulerend hormoon) af te geven. Dit hormoon activeert een groep kleine follikels in de eierstokken – de zogenaamde follikels. Elke follikel bevat één onrijp ei, en nu begint een kleine race: meerdere eieren beginnen te rijpen, maar meestal blijft slechts één dominante follikel helemaal door.
Tegelijkertijd begint het niveau van oestrogeen te stijgen. Wat sommigen het Beyoncé-hormoon noemen.
Oestrogeen heeft veel functies in het lichaam:
-
Het bouwt het baarmoederslijmvlies na de menstruatie weer op
-
Het beïnvloedt de neurotransmitters van de hersenen
-
Het kan de energie en mentale helderheid vergroten
Voor velen voelt deze fase als een "innerlijke veer". De energie stijgt. De winst komt terug. Misschien wil je sociaal zijn, nieuwe projecten starten of plannen maken.
Maar – en dat is belangrijk – niet iedereen ervaart een significant verschil. Voor sommigen is de verschuiving subtieler.
De follikelfase duurt doorgaans tot de ovulatie, die in een gemiddelde cyclus van 28 dagen rond dag 14 plaatsvindt. Maar de lengte van de folliculaire fase varieert – en juist deze fase verklaart meestal waarom de lengte van de cyclus van maand tot maand kan schommelen, omdat de tijd tussen de ovulatie en je eerste dag van bloedingen altijd hetzelfde is voor jou.
In deze fase maakt je lichaam zich klaar om een rijpe eicel af te geven.
Fase 3: Ovulatie
– genaamd 'de binnenste zomer'
Nu bereikt de follikelfase zijn hoogtepunt – misschien heb je duizend plannen gemaakt, voel je je op de top van de wereld, maar binnen een relatief paar dagen is alles voorbij en ben je op weg naar de volgende fase. Maar laten we nog even in de heerlijke 'binnenzomer' blijven:
Wanneer oestrogeen een voldoende hoog niveau heeft bereikt, stuurt de hersenen een nieuw signaal: een plotselinge stijging van LH (luteïniserend hormoon) – ook wel een LH-piek genoemd. Dit is het signaal dat ervoor zorgt dat de dominante follikel scheurt en een rijpe eicel uit de eierstok vrijkomt.
Het is ovulatie. Sommige mensen voelen ovulatie fysiek – bijvoorbeeld als een kortdurende pijn aan één kant van de buik (ook wel mittelschmerz genoemd). Voor sommigen wordt deze pijn behoorlijk intens ervaren – vooral na zwangerschappen. 👉
Ervaar je ovulatiepijn? Lees hier meer in het artikel.
De eicel beweegt zich vervolgens naar de eileider, waar ze bevrucht kan worden. De eicel zelf leeft slechts ongeveer 12–24 uur, maar je bent vruchtbaar in de dagen voorafgaand aan de ovulatie omdat sperma tot 5 dagen in het lichaam kan overleven. Dit wordt het vruchtbare venster genoemd.
Hormonaal blijft oestrogeen hoog rond de ovulatie, en veel mensen ervaren:
-
Toegenomen zelfvertrouwen
-
Groter sociaal verlangen
-
Meer energie
-
Verhoogd seksueel verlangen
Je afscheiding verandert meestal tijdens deze fase en wordt helderder en elastischer – vaak vergeleken met rauw eiwit. Het is de eigen manier van het lichaam om optimale omstandigheden voor bevruchting te creëren.
Voor velen voelt deze fase als "innerlijke zomer" – helder, extravert en krachtig. Maar nogmaals: de ervaring is individueel.
Fase 4: Luteale Fase
– genaamd 'de innerlijke herfst'
Na de ovulatie gaat het lichaam over naar de luteale fase.
De follikel die de eicel heeft vrijgegeven, is nu omgevormd tot wat men corpus luteumnoemt. Het begint het hormoon progesteron aan te maken.
Progesteron heeft één hoofdtaak:
De baarmoeder voorbereiden om een bevruchte eicel te bevatten en het ei te bewaren. Het lichaam werkt nog steeds met de mogelijkheid van zwangerschap – ook al is dat niet zo.
In deze fase:
-
Stiger progesteron
-
De lichaamstemperatuur stijgt gemakkelijk
-
Het lichaam gaat in een meer "kalme" staat
Als de eicel niet bevrucht is, begint het corpus luteum ongeveer 12–14 dagen na de eisprong af te breken. Dit zorgt ervoor dat de niveaus van progesteron en oestrogeen abrupt dalen – en die hormonale daling veroorzaakt opnieuw de menstruatie.
Hier ervaren veel mensen ook PMS (premenstrueel syndroom).
Typische symptomen in de luteale fase kunnen zijn:
-
Opgeblazen gevoel
-
Pijnlijke borsten
-
Vermoeidheid
-
Veranderde eetlust
-
Slaapstoornissen
-
Stemmingswisselingen
-
Verhoogde neiging om te irriteren of te huilen
Voor sommigen zijn de symptomen mild. Voor anderen kunnen ze belangrijk zijn en een grote impact hebben op het dagelijks leven. Als de symptomen erg ernstig en psychologisch belastend zijn, kan het een teken zijn van PMDD – een ernstigere variant van PMS.
De luteale fase voelt voor velen als "innerlijke herfst". De energie keert meer naar binnen. Alle afspraken die je in de follikelfase hebt gemaakt, kunnen overweldigend aanvoelen. Het zenuwstelsel is gevoeliger. Het lichaam bereidt zich voor op zwangerschap – of op een nieuwe start.
Fasen van de menstruatiecyclus en stemming
Als je geluk hebt, heb je tijdens je cyclus op school geleerd over de biologische veranderingen in het lichaam. Misschien heb je geleerd over de verschillende fasen, maar je menstruatiecyclus beïnvloedt niet alleen je baarmoeder. Het raakt je helemaal.
Daarom zijn we nu zo enthousiast over emoties en stemming tijdens je cyclus, omdat die grotendeels worden beïnvloed door je hormonen. De hormonale schommelingen in oestrogeen en progesteron hebben een directe invloed op neurotransmitters in de hersenen – waaronder serotonine en dopamine – die stemming, energie, slaap en motivatie reguleren.
Voor sommigen zijn de verschillen duidelijk voelbaar. Voor anderen zijn de verschuivingen subtieler. Beide zijn normaal.
De beschrijvingen van de cyclus als vier binnenseizoenen: winter, lente, zomer en herfst, zijn figuurlijk gezien heel logisch, en het is een geweldige manier om te begrijpen hoe de energie gedurende de maand op en neer kan bewegen, en wat je je kunt voorstellen dat het lichaam vraagt.
Hier is een typisch – maar niet universeel – patroon:
❄️ Vinter – menstruatie
Je bloedt. De hormoonspiegels zijn laag. Het lichaam is echt aan het werk.
Veel ervaringen:
-
Vermoeidheid
-
Behoefte aan meer slaap (vooral omdat je slaapkwaliteit meestal wordt aangetast en slechter is tijdens je menstruatie)
-
Minder sociaal verlangen
-
Voor sommigen is het "menstruatiemist" of een trager denkproces - voor anderen meer helderheid
Het kan voelen alsof je wilt winterslaap. En dat is logisch. Oestrogeen en progesteron zijn op hun laagste niveau, en het lichaam gebruikt energie om het baarmoederslijmvlies uit te stoten. Hier kan het een cadeau zijn om het tempo te vertragen als je de kans hebt.
Maar menstruatie heeft ook een kracht. De auteur Ayoe Westh achter het boek Superkraft we vorig jaar hoorden zeggen over de Period Walk: "Zacht erop".
Als je moeilijke of grote beslissingen in je leven moet nemen, kun je tijdens je menstruatie een soort helderziendheid ervaren, omdat het ook een 'bepaalde vrouw'-menstruatie is waarbij je niet in dezelfde mate door je hormonen wordt gecontroleerd als in de volgende fasen. Verzacht het - en je hebt het antwoord.
🌱 Lente – follikelfase
Het bloeden neemt af. Oestrogeen begint weer te stijgen.
Veel ervaringen:
-
Helderder hoofd
-
Opkomende energie
-
Meer initiatief
-
Groter sociaal verlangen
Het voelt alsof de wintermist optrekt. Creativiteit en gedrevenheid geven terug. Het kan een goed moment zijn om nieuwe projecten te starten of beslissingen te nemen.
Als je taken hebt die moeilijk op te lossen waren, keer dan in deze fase weer naar ze terug, want je creativiteit in deze fase kan een nieuwe invalshoek of oplossing krijgen.
☀️ Zomer – ovulatie
Oestrogeen piekt en je zit in je meest vruchtbare fase. De Beyoncé-fase - totale IDAF-energie, je kunt je "bovenop de wereld" voelen. Je straalt het liefdeshormoon uit dat je de wereld door een wat roze bril laat zien:
-
Toegenomen zelfvertrouwen
-
Meer extraverte energie
-
Grotere seksdrive
-
Makkelijker te communiceren
Het is geen regel – maar veel mensen merken dat deze fase hun meest sociale en energieke fase is.
Misschien is dit het moment waarop je een project gaat pitchen of nu je onderhandelt over de salarisverhoging.
🍂 Herfst – luteale fase
Progesteron neemt toe na de ovulatie. Als de zwangerschap niet plaatsvindt, dalen zowel progesteron als oestrogeen abrupt en vlak voor het einde van de fase.
Die hormoondaling kan zowel lichaam als geest beïnvloeden.
Typische symptomen in deze fase zijn:
-
Opgeblazen gevoel
-
Pijnlijke borsten
-
Hoofdpijn
-
Vermoeidheid
-
Slaapstoornissen
-
Irritatie
-
Makkelijk huilen
-
Angst of innerlijke onrust
Dit heet PMS (premenstrueel syndroom). Het is niet iets wat iemand heeft verzonnen, en het is ook niet iets om belachelijk over te maken – het zijn echte symptomen in het lichaam van de nogal dramatische daling van hormonen die tijdens deze fase plaatsvindt.
Voor de meeste mensen zijn de symptomen mild. Voor sommigen zijn ze belangrijk en beïnvloeden ze het werkleven en de relaties. Als de symptomen zeer ernstig zijn – vooral psychologisch – kan het een teken van PMDD zijn dat medische beoordeling vereist.
In deze fase kan het nuttig zijn om te begrijpen van de mensen om je heen – maar ook van jezelf.
Als je ADHD hebt, kun je ook in deze fase merken dat je medicatie niet helemaal werkt zoals het zou moeten – bespreek met je psychiater een aanpassing van je medicatie in deze fase. Je kunt hier meer lezen in het artikel over ADHD en cycli.
En dan gaat de cyclus verder
Hormonen dalen. De menstruatie begint. Een nieuwe cyclus begint. En het lichaam doet het allemaal opnieuw.
Het is behoorlijk ongelooflijk als je erover nadenkt.
Onthoud:
-
Een cyclus kan variëren in lengte (21–35 dagen is gebruikelijk)
-
Je kunt ongesteld worden zonder ovulatie
-
Symptomen kunnen gedurende het leven veranderen – veel mensen ervaren dat vooral bevalling het symptoombeeld verandert
-
Jouw ervaring is individueel
Als je cyclus plotseling aanzienlijk verandert of de symptomen ernstig worden, is het altijd verstandig om met je arts te praten.
FAQ – Stemming en menstruatiecyclus
Beïnvloedt de menstruatiecyclus echt de stemming?
Ja. Hormonen zoals oestrogeen en progesteron beïnvloeden de neurotransmitters in de hersenen, waaronder serotonine, dat een rol speelt in stemming en welzijn.
Waarom word ik prikkelbaarder vóór mijn menstruatie?
In de luteale fase nemen oestrogeen en progesteron af. De hormoondaling kan het zenuwstelsel beïnvloeden en de gevoeligheid voor stress vergroten, wat kan worden ervaren als prikkelbaarheid of depressie.
Is het normaal om je verdrietig te voelen tijdens de menstruatie?
Ja, veel mensen ervaren minder energie en meer introversie tijdens de menstruatiefase. Bij aanhoudende of ernstige depressie moet je echter met een arts praten.
Wat is het verschil tussen PMS en PMDD?
PMS is mild tot matig voor de menstruatie. PMDD (premenstruele dysforische stoornis) is een ernstigere aandoening met duidelijke mentale symptomen die het dagelijks leven aanzienlijk kunnen beïnvloeden.
Heeft iedereen stemmingswisselingen gedurende de cyclus?
Nee. Sommige mensen merken duidelijke mentale verschuivingen op, terwijl anderen vooral fysieke symptomen ervaren. Beide zijn normaal.
